Biseksualnost

03. 03. 2013

Biseksualnost, kao seksualna orijentacija, podrazumijeva emotivnu ili seksualnu privlačnost prema osobama i muškog i ženskog roda/spola. Radi se o širokom terminu koji uključuje mnogo toga: osobe koje privla­če i muškarci i žene; osobe koje, uglavnom, privlači jedan rod/spol, ali ne isključuju privlačnost ka drugom rodu/spolu; osobe koje svoj seksualni identitet doživljavaju kao fluidan i promjenjiv; osobe koje posmatraju koncept privlačnosti “bez obzira na spol/rod”, te su im drugi aspekti bit­niji pri utvrđivanju privlačnosti; osobe koje ne smatraju da postoje samo dva roda i da ljude privlače jedan, drugi ili oba.[i]

Biseksualnost je jedna od tri glavne klasifikacije seksualne orijenta­cije, zajedno sa heteroseksualnom i homoseksualnom. Biseksualnost je (bila) prisutna u različitim etapama ljudskog razvoja, kao i u životinj­skom svijetu. U antičkoj Grčkoj muškarci koji su imali ljubavnike su mogli imati i žene i/ili ljubavnice. Spartanci su prakticirali erotske veze između iskusnih i tek regrutiranih vojnika, zarad učvršćivanja lojalnosti i herojstva. U antičkom Rimu se za Julija Cezara govorilo da je žena svakog muškarca i muž svake žene. Rimski imperator Hadrijan je Antinoja, svo­ga mladog ljubavnika, proglasio bogom nakon njegove smrti.

Termin biseksualnost se često povezuje sa pojmovima pansek­sualnost, omniseksualnost i queer, s obzirom na tvrdnje da bisek­sualnost obuhvata seksualnu ili emotivnu privlačnost prema svim rodnim i seksualnim identitetima.[ii] Uprkos terminološkoj razno­ likosti, termini biseksualac_ka i biseksualnost se najčešće koriste.

5550935744_23bdd00b59_z

Po American Psychological Associationu, neko ne mora biti ekskluzivno homoseksualan ili heteroseksualan, nego može osjećati različite stupnjeve od oboje. Seksualni identitet se može razvijati godinama, a seksualna privlačnost i ponaša­nje ne moraju se nužno poklapati sa identitetom – termini ‘heterofleksibilan_a’ i ‘homofleksibilan_a’, kao i ‘muškarci koji spavaju s muškarcima’ ili ‘žene koje spavaju sa ženama’ se, također, mogu koristiti.[iii]

Ideja biseksualnosti je bila prisutna u filozofskoj i psihijatrij­skoj literaturi na kraju 1880-tih, ali njena važnost u psihoanali­tici počinje sa Sigmundom Freudom (1856. – 1939.) i njegovim saradnikom Wilhelmom Fliessom (1858. – 1928). Sigmund Fre­ud, austrijski neurolog koji se smatra osnivačem psihoanalize, predstavio je termin urođene biseksualnosti, odnosno, predispo­zicije ka biseksualnosti, baziran na radu sa saradnikom Wilhel­mom Fliessom. Urođena biseksualnost podrazumijeva da su svi ljudi rođeni biseksualni jer u ranim periodima razvoja prolaze kroz period hermafroditizma, ali da kroz psihološki razvoj po­staju monoseksualni, dok biseksualnost postaje latentna. Sma­trao je da sve osobe mogu biti biseksualne u određenom periodu svog života, a ovu tvrdnju je bazirao na ideji da ugodna iskustva seksualnosti s istim spolom, tražena ili ne, ostvarena ili u dome­nu fantazije, postaju dio potreba i želja individue u društvenom razvoju. Freud je teoriju urođene biseksualnosti često istraživao na sesijama sa pacijenticom Dorom (pseudonim za Idu Bauer,

1882. – 1945.), te Čovjekom- vukom, pacijentom koji je nastojao potisnuti svoje homoseksualne tendencije. Tokom svoje karije­re, Freud je naglašavao važnost biseksualnosti: “Bez uzimanja biseksualnosti u obzir bilo bi nemoguće razumjeti seksualna ponašanja kod muškaraca i žena, niti bi bilo moguće razumjeti konflikte koji iz toga proizilaze.”[iv]

sigmundPsihoanalitičar Joseph Merlino, urednik knjige Freud at 150: 21st Century Essays on a Man of Genius, izjavio je: Freud je tvrdio da je biseksualnost normalan dio razvoja. (…) Nije to posmatrao kao nešto što treba kriminalizirati ili kažnjavati. Brojne psihoanalitičke insti­tucije su smatrale da vas se ne treba prihvatiti ako ste homoseksualac; to nije bilo Freudovo mišljenje.[v]

Američki biolog i profesor entomologije i zoologije Alfred Kinsey (1894. – 1956.) je putem svojih izvještaja i tzv. Kinseyeve skale, nasto­jao opisati seksualnu historiju osobe i epizode njihove seksualne ak­tivnosti u određenom periodu. Kinseyeva skala ide od 0 (ekskluzivno heteroseksualan_a) do 6 (ekskluzivno homoseksualan_a). Njegovo istraživanje je dokazalo preovladavanje biseksualnosti– rad iz 1948. godine, Seksualno ponašanje muškaraca, pokazuje da je “46% muške populacije imalo heteroseksualne i homoseksualne odnose ili su rea­girali na osobe oba spola tokom svog odraslog života”.[vi] Kinsey je tako dokazao da većina ljudi funkcionira između ekskluzivne homoseksu­alnosti i ekskluzivne heteroseksualnosti, odnosno, da su funkcional­no biseksualni do određenog nivoa, ali ne izražavaju biseksualnost kao ponašanje, što je u to vrijeme bila revolucionarna tvrdnja.

Kada je u pitanju razvoj biseksualnog identiteta, i on je podložan promjeni tokom vremena. Prema jednom istraživanju, utvrđeno je da biseksualni identitet može služiti kao tranzicijski identitet prema gej/ lezbejskom identitetu[vii], ali to ne mora biti slučaj. Za mlade ljude koji su se identificirali kao gej/lezbejke prije ispitivanja, postojala je tri puta veća šansa da će se isto identificirati pri narednom ispitiva­nju. Od mladih ljudi koji su se identificirali samo kao biseksualni_e u ranijim ispitivanjima, 60-70% se nastavilo tako identificirati, dok je otprilike 30-40% preuzelo gej/lezbejski identitet tokom vremena. Međutim, biseksualnost ne predstavlja uvijek stanje između, te tako postoje različiti tipovi biseksualnosti.

Brian+Molko-1Moglo bi se reći da je biseksualnost seksualna orijentacija koju je, takoreći, najteže utvrditi. Biseksualnost je često nevidljiva, isključena iz medija, lezbejskih i gej zajednica, seksualnih istraži­vanja, psihologije i psihoterapije, te zakona.[viii] Upravo zbog toga što se biseksualnost često smatra tranzicijskim identitetom, biseksual­ci_ke su još češće žrtve diskriminacije i potpunog skrutiniziranja biseksualnog identiteta, te bifobije – negativnih stavova i ponaša­nja usmjerenih ka biseksualnim osobama, koji su često negativniji od onih upućenih drugim manjinskim grupama.

Bifobija ima mnogo oblika, a neki od njih su: pori­canje biseksualnosti; nevidljivost biseksualaca_ki; isklju­čivanje biseksualaca_ki; marginalizacija biseksualaca_ki; negativni stereotipi. Još jedna karakteristika bifobije je dupla diskriminacija: biseksualce_ke mogu diskriminirati kako heteroseksualci_ke, tako i lezbejke i gejevi. Obje grupe mogu biti sumnjičave prema biseksualnim partnerima (zbog straha da će biti ostavljeni zbog drugog spola/roda), te pretpostavljati da će biseksu­alci_ke biti prijetnja njihovim vezama.

Neki primjeri isključivanja podrazumijevaju nemogućnost uče­stvovanja u pride-ovima, stavljanje biseksualaca_ki na kraj pride povorke i manjak prisutnosti biseksualnih osoba koje na pride-ovi­ma govore jednako kao i lezbejke, gejevi i trans osobe. U Velikoj Britaniji su neki gej klubovi zadržavali gay-only princip na vratima, što znači da su biseksualci_ke morali lagati ukoliko žele ući u klub. Nedavno doneseni zakoni u Velikoj Britaniji te prakse čine ilegalni­ma, ali strah među biseksualcima da će biti isključeni ako se budu pokušali uključiti u LGBT grupe još uvijek postoji.[ix]

Kao i kod lezbejki i gejeva, problemi pri razotkrivanju vlastitog seksualnog identiteta su prisutni i kod biseksualaca_ki. Na to utiču nevidljivost, stereotipi i bifobija, te zbog toga biseksualci_ke mogu osjećati pritisak da se outuju kao gejevi ili lezbejke, prije nego kao bi­seksualci_ke zbog popularne binarne percepcije seksualnosti i veće vidljivosti lezbejskih i gej zajednica.

Zvanične statistike o broju biseksualnih osoba ne postoje, zbog manjka istraživanja i težine provođenja, kao i zbog različitih defini­cija biseksualnosti. Biseksualnost je, uglavnom, proučavana zajedno sa homoseksualnošću, pri čemu je zanemarivano da se biseksual­nost razlikuje od homoseksualnosti. Nedavna istraživanja u SAD-u su utvrdila da su biseksualci_ke najveća populacijska grupa unutar šire grupe LGB individua – od 3 do 5% populacije se identificira kao biseksualno (u poređenju s 1– 3% koji_e se identificiraju kao gejevi/lezbejke).[x] Još jedna američka studija pokazuje da 13% žena i 6% muškaraca osjeća privlačnost ka više rodova (dok se samo 2,8% žena i 1,8% muškaraca, zapravo, identificiralo biseksualnima).[xi]

Kada su u pitanju dokumentirani napadi na biseksualce_ke, The Bisexuality Report navodi izvještaj Stonewalla UK-a na državnom nivou iz 2008. godine, koji je u obzir uzeo i biseksualce_ke, te je otkriveno da je jedan od 20 biseksualaca_ki iskusio_la homofobični napad u posljednjoj godini, a manje od jednog od 12 u posljednje tri godine, što je niže od uobičajenih statistika napada na LGB indi­vidue, što može imati veze s tim da nisu identificirani kao lezbejke ili gejevi, te sa manjom vidljivošću biseksualaca.[xii]

Od svih pripadnika seksualnih manjina, biseksualci_ke najčešće imaju probleme s mentalnim zdravljem, te pate od depresije, anski­oznosti, samopovređivanja i sklonosti ka samoubistvu, što je potvr­đeno u istraživanjima na međunarodnom nivou[xiii], te se povezuje s bifobijom i nevidljivošću biseksualaca_ki. Velika australijska studija pokazala je da su problemi s mentalnim zdravljem znatno veći kod biseksualaca_ki, nego kod lezbejki, gejeva ili heteroseksualaca.[xiv]

Simbol biseksualne zajednice je zastava koja na vrhu ima ružičastu prugu za homoseksualnost, plavu na dnu za heteroseksualnost i ljubiča­stu u sredini koja predstavlja biseksualnost. Čest je i simbol dva trokuta, ružičastog i plavog, koji pri preklapanju tvore treći, ljubičasti trokut.

Biseksualna zastava

1149088630-271-ba630

Generalno govoreći, nevidljivost biseksualca_ki prisutna je i u medijima, sudeći po istraživanjima provedenim u Velikoj Britaniji od strane web sitea The Bi Media i Stonewall UK– a[xv]. Biseksualnost je prikazana u brojnim filmovima (Black Swan, Frida, Showgirls, Alexander, The Rocky Horror Picture Show, Henry i June, Chasing Amy, Velvet Goldmine, Basic Instinct, The Rules of Attraction, Broke­back Mountain), ali se i dalje u filmskoj industriji više potenciraju gej i lezbejski, nego biseksualni identiteti. Poznati muzičar David Bowie je 1972. godine, u intervjuu za Melody Maker, izjavio da je biseksua­

lan. U novijem periodu, veliku popularnost stekla je pjesma I Kissed A Girl američke pjevačice Katy Perry. Lady Gaga se deklarirala kao biseksualka, kao i britanska pjevačica Jessie J. Brian Molko, pjevač grupe Placebo, je deklarirani biseksualac. Kada je u pitanju knji­ževnost, roman Orlando Virginie Woolf iz 1928. Godine, govori o muškarcu koji se pretvara u ženu, te je baziran na životu Virginijine ljubavnice Vite Sackville-West. Virginia Woolf je koristila koncept mijenjanja spola kako bi izbjegla zabranu knjige zbog homoseksual­nog sadržaja. Njena knjiga iz 1925. godine, Mrs Dalloway, fokusira se na biseksualnog muškarca i biseksualnu ženu u seksualno neis­punjenom heteroseksualnom braku u kasnijem životnom dobu. U djelima pisca Breta Eastona Ellisa su česti biseksualni likovi, npr. u romanima Less Than Zero (1985) i The Rules of Attraction (1987).

U Bosni i Hercegovini biseksualnost, također, egzistira u sfe­ri nevidljivosti u samoj zajednici, te se često zanemaruje u odnosu na dominantne gej i lezbejske identitete. Biseksualci_ke se smatraju ljudima koji se ne mogu/ne znaju odlučiti, te su vrlo često diskri­minirani u samoj, ionako zatvorenoj, LGBT zajednici. O posebnoj vidljivosti i poziciji biseksualnih osoba u BiH se nikako ne može govoriti jer i u samoj zajednici zauzimaju marginalne pozicije, te ih se obično smatra osobama sa neozbiljnim namjerama koje su sklone promiskuitetu i mijenjanju ženskih i muških partnera. Iako se spo­minju u samoj skraćenici LGBT, kada je u pitanju borba za njihova prava u BiH, ipak je to samo deklarativno spominjanje, te se posto­janje biseksualaca_ki i njihovih prava obično zanemaruje, odnosno, njihov seksualni identitet se često ne smatra jednako relevantnim u borbi za ljudska LGBT prava kao što su lezbejski i gej identiteti.

Više informacija o trenutnom stanju ljudskih prava biseksuala­ca_ki dostupno je u nedavno izdanom izvještaju The Bisexuality Re­port: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity, prvi izvještaj ove vrste koji je izdan u Velikoj Britaniji u februaru 2012. godine u saradnji sa Centre for Citizenship, Identities and Governance i Fa­culty of Health and Social Care u okviru Open Universityja. Iako je fokusiran na Veliku Britaniju, ovaj izvještaj daje dobar pregled pozicije ljudskih prava biseksualaca_ki i njihovih glavnih problema. Korisna referenca su i web sajtovi: The American Institute of Bisexu­ality (www.bisexual.org), te BiMedia (www.bimedia.org).

Piše: Masha Durkalić

Preuzeto iz publikacije Pojmovnik LGBT kulture, Sarajevski otvoreni centar, 2012.


[i] Meg Barker et al. The Bisexuality Report: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity. The Open University, Center for Citizenship, Identities and Governance and Faculty of Health and Social Care, 2012. str. 3

[ii] The Bisexual Index. What is Bisexuality?, 2011.

[iii] Rosario, M. et al. Sexual Identity Development Among Lesbian, Gay, and Bisexual Youths: Consistency and Change Over Time, Journal of Sex Research, 2006. str. 46– 58

[iv] Freud, Sigmund. Three Essays On the Theory of Sexuality, 1905. str. 220

[v] David Shankbone. Interview with Dr. Joseph Merlino, Wikinews, 2007.

[vi] Studije Alfreda Kinseya iz 1928. i 1953. godine. Dostupno na: http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html

[vii] Rosario, M. et al. Sexual Identity Development Among Lesbian, Gay, and Bisexual Youths: Consistency and Change Over Time, Journal of Sex Research, 2006. str. 46– 58

[viii] Meg Barker et al. The Bisexuality Report: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity. The Open University, Center for Citizenship, Identities and Governance and Faculty of Health and Social Care, 2012. str. 4

[ix] Meg Barker et al. The Bisexuality Report: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity. The Open University, Center for Citizenship, Identities and Governance and Faculty of Health and Social Care, 2012. str. 21

[x] Herbenick, D. et al. Sexual Behaviour in the United States: Results From a National Probability Sample of Men and Women aged 14-94, Journal of Sexual Medicine, No. 7, 2010. str. 255- 265

[xi] Mosher, W. D. i Chandra, A. i Jones, J. Sexual Behaviour and Selected Health Measures: Men and Women 15-44 years of age, 2002.

[xii] Meg Barker et al. The Bisexuality Report: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity. The Open University, Center for Citizenship, Identities and Governance and Faculty of Health and Social Care, 2012. str. 21

[xiii] Jorm, A. Et al. Sexual Orientation and Mental Health: Results From a Community Survey of Young and Middle-Aged Adults, British Journal of Psychiatry, 2002. str. 423- 427

[xiv] Isto, str. 423- 427

[xv] Meg Barker et al. The Bisexuality Report: Bisexual Inclusion in LGBT Equality and Diversity. The Open University, Center for Citizenship, Identities and Governance and Faculty of Health and Social Care, 2012. str. 15

 

Komentari

komentara

LGBTI.BA – BH LGBTI info portal

LGBTI.ba je prvi news portal namijenjen prvenstveno LGBTI zajednici u Bosni i Hercegovini i njenom informisanju o događajima, aktivnostima i problemima vezanim za LGBTI prava i kulturu.

Urednica:
Nejra Agić

Kontakt:
e-mail: [email protected]
telefon: +387 33 551 000

Kontaktirajte nas!